Huis in de storm – Museum in oorlogstijd in Mauritshuis
Een nieuwe tentoonstelling van het Mauritshuis: Huis in de storm – Museum in oorlogstijd
Deze neemt je aan de hand van schilderijen, objecten, foto’s, film en geluidsfragmenten terug naar het Mauritshuis tijdens de Tweede Wereldoorlog. Welke historische gebeurtenissen vonden in en om het museum plaats? Welke impact had dit op de toenmalige bezoekers en de mensen die er werkten én woonden? Aan de hand van persoonlijke verhalen van toenmalig directeur Wilhelm Martin en de familie De Groot (zij woonden in het Mauritshuis) wordt aandacht besteed aan thema’s als (on)vrijheid, onderdrukking, kunstbescherming en nationaalsocialistische cultuurpolitiek.
En, zoals ook directeur Martine Gosselink zei: Trouw blijven aan je principes. Wanneer moet je de kunst beschermen en wanneer de mensen.
Dit jaar mogen we vieren, dat we 80 jaar geleden werden bevrijd.
Ik zeg bewust mogen, want hoe anders hád het kunnen aflopen.
Het was dat landen zich verenigden tegen Hitler in te gaan en de aanval in te zetten.
Onder anderen Amerikanen, Canadesen, Marokkanen en Engelsen zetten hun leven op het spel de agressor te verdrijven zodat wij nog steeds van onze vrijheid mogen genieten.
Toch lijkt het soms, of we op eenzelfde punt in de geschiedenis staan als in de dertiger jaren van de vorige eeuw.
De extreme verrechtsing, de afnemende persvrijheid en de afkeer jegens andere groepen (geloof, afkomst, sexe enz.).
Ik maak me echt grote zorgen. Herdenken blijft noodzaak en ik denk op dit moment nog meer.
Vanaf vandaag heeft het Mauritshuis een nieuwe tentoonstelling. Deze is ook voor jongere bezoekers bestemd.
Hij is niet heel groot, maar zo indrukwekkend. En al met al ben je een tijd bezig om alles te ontdekken!
In 2025 staat het Mauritshuis namelijk ook stil bij de bevrijding van Nederland. De kunstcollectie in de opslag, propaganda-tentoonstellingen, muziekuitvoeringen en Arbeitseinsatz-onderduikers – het Mauritshuis maakte tijdens de Duitse bezetting van Nederland een bewogen periode door. Het museum bevond zich middenin het politieke machtscentrum van de nazi’s: alle belangrijke organisaties van het Duitse bestuur lagen letterlijk om de hoek.
De toenmalige directeur Wilhelm Martin had vele zorgen, waaronder de bescherming van de wereldberoemde collectie schilderijen, en hoe om te gaan met de propagandistische rol die de Duitsers voor het museum voor ogen hadden. Directeur Martine Gosselink heeft respect voor hem: hij was volgens haar een “perfecte directeur”.
Al heel vroeg had hij door dat hij de collectie moest beschermen. Hij maakte daartoe een onderscheid tussen welke schilderijen extra beschermd moesten worden (dus werden opgeslagen in een bunker) tegen de Duitsers -ook tegen eventuele bominslagen- en welke in het museum mochten blijven hangen. Want hij vond het belangrijk dat het museum open bleef om niet geannexeerd te worden. Het Mauritshuis bleef open met tentoonstellingen én exposities maar ook met muziek.
Op nog een ander vlak was hij heel wijs. Na het vertrek van een medewerker werd ene Mense De Groot ingeseind dat hij moest solliciteren bij het Mauritshuis. Wilhelm Martin nam hem direct aan (een betrouwbare medewerker was zo belangrijk! Beter dan iemand die lid was van bijvoorbeelde de NSB) en zo kwam de 11-jarige Menno de Groot (1931) met zijn familie in het souterrain te wonen. Niet als onderduiker (al had het Mauritshuis deze aaan het eind van de oorlog ook).
Menno’s herinneringen en belevenissen tijdens de oorlog zijn voor de tentoonstelling Huis in de storm – Museum in oorlogstijd een belangrijke verhaallijn voor onze jonge museumbezoekers.
Zij zien met behulp van een ‘logboek’ door Menno’s belevingswereld wat er zich allemaal afspeelde binnen de muren van het museum.
Na de oorlog verhuisde de familie de Groot naar Canada. Recentelijk zijn er filmopnamen met Menno gemaakt, waarin hij terugblikt op zijn kindertijd in het museum tijdens de oorlog.
Mooie is, dat deze gemaakt zijn met de kleindochter van Menno. Ook zij was aanwezig tijdens de perspresentatie van deze indrukwekkende tentoonstelling.
De tentoonstelling laat zien welke schilderijen “mochten blijven hangen” tijdens de oorlogsjaren (en hoe dat werd aangegeven) en welke niet. Resultaat was een kamer met alleen lege lijsten.
Verder kan je het interview zien tussen Menno de Groot en zijn kleindochter, een Polygoon journaal beluisteren (via koptelefoon) met onder andere de propaganda-tentoonstellingen en muziekuitvoeringen. Aan het begin is een grote schemerige kunstkluis. Hierin vertelt Menno ons over zijn jeugdherinneringen: van het verzorgen van zijn konijnen tot vissen vangen in de Hofvijver. Met een soort joystick bepaal je zelf welk onderdeel je wilt horen: dat belicht je letterlijk zelf.
In deze blog staat maar een heel klein beetje van alles wat je tot je kan nemen. Neem een kijkje en neem er de tijd voor.
Want er zijn zo veel bijzondere dingen in deze tentoonstelling.
De tentoonstelling wordt mede mogelijk gemaakt door het Mondriaan Fonds, Stichting de Johan Maurits Compagnie, Fonds ‘De Opzet’, Vfonds en Stichting Zabawas.
